Þau sjónarmið hafa komið fram að dánaraðstoð samræmist ekki hefðbundnu hlutverki lækna, sem felst meðal annars í því að lækna og líkna. Samkvæmt þeim sjónarmiðum gæti þátttaka lækna í dánaraðstoð skapað togstreitu milli ólíkra þátta læknisstarfsins, þar sem læknum væri jafnframt ætlað að taka þátt í því að binda enda á líf sjúklinga.

Í löndum og á svæðum þar sem dánaraðstoð er heimil er almennt gert ráð fyrir að læknar geti hafnað þátttöku í henni ef hún stríðir gegn persónulegri eða faglegri sannfæringu þeirra. Sjúklingar geta óskað eftir dánaraðstoð, en slík beiðni felur ekki í sér sjálfkrafa rétt til að fá hana veitta.

Þau sjónarmið hafa komið fram að með því að hefja líknarmeðferð tímanlega og beita viðeigandi verkjameðferð sé í langflestum tilvikum hægt að draga verulega úr verkjum og öðrum einkennum við lífslok. Með góðri líknarmeðferð sé jafnframt hægt að stuðla að auknum lífsgæðum og draga úr vanlíðan. Þeir sem aðhyllast þessi sjónarmið telja því að með því að tryggja öllum aðgang að góðri líknarmeðferð sé hægt að mæta þörfum fólks við lífslok og að dánaraðstoð sé þar af leiðandi óþörf.

Þótt góð líknarmeðferð geti dregið verulega úr líkamlegum verkjum og öðrum einkennum er ekki alltaf hægt að lina alla þjáningu. Þjáning við lífslok er ekki eingöngu líkamleg heldur getur hún einnig verið andleg eða tilvistarleg og tengst því að einstaklingur upplifi skert lífsgæði. Í þessu samhengi leggja margir áherslu á mikilvægi þess að varðveita reisn sína, sjálfræði og réttinn til að hafa áhrif á eigin lífslok.

Þau sjónarmið hafa komið fram að smæð íslensks samfélags geti skapað sérstakar áskoranir fyrir lækna sem tækju þátt í dánaraðstoð. Í fámennu samfélagi, þar sem tengsl fólks eru oft náin, gætu læknar orðið þekktir fyrir þátttöku sína í dánaraðstoð, jafnvel þótt hún væri aðeins lítill hluti af starfi þeirra. Sumir telja að slíkt gæti haft áhrif á orðspor þeirra, samskipti við sjúklinga og stöðu þeirra innan samfélagsins.

Hugsanlegt er að sambærilegar áhyggjur hafi verið uppi þegar heimildir til þungunarrofs, áður nefnt fóstureyðingar, voru rýmkaðar hér á landi árið 1975. Viðhorf samfélagsins til viðkvæmra og umdeildra heilbrigðismála geta breyst með tímanum og því er ekki sjálfgefið að smæð íslensks samfélags standi í vegi fyrir því að læknar geti tekið þátt í dánaraðstoð.

Þau sjónarmið hafa komið fram að eftirspurn eftir dánaraðstoð á Íslandi sé lítil. Í því samhengi hafa sumir læknar bent á að á 30 ára starfsferli sínum innan íslenska heilbrigðiskerfisins hafi þeir aldrei orðið þess varir að sjúklingar óskuðu eftir aðstoð heilbrigðisstarfsfólks við að binda enda á líf sitt. Að þeirra mati geti þetta bent til þess að þörfin fyrir dánaraðstoð sé takmörkuð hér á landi.

Það að læknar hafi ekki fengið beiðnir um dánaraðstoð þarf ekki að þýða að eftirspurn eftir henni sé lítil. Hugsanlegt er að sjúklingar veigri sér við að bera slíkar óskir upp við heilbrigðisstarfsfólk þar sem dánaraðstoð er ekki lögleg á Íslandi. Þá er ekki hægt að útiloka að slíkar beiðnir hafi komið fram án þess að þær hafi verið skráðar eða gerðar opinberar.

Þau sjónarmið hafa komið fram að lögleiðing dánaraðstoðar gæti skapað óbeinan þrýsting á alvarlega veikt fólk til að íhuga hvort það vilji halda áfram að lifa. Sumir óttast að með því að gera dánaraðstoð að löglegum valkosti gætu sjúklingar, einkum þeir sem þurfa mikla umönnun, upplifað að þeir væru byrði á aðstandendum sínum eða samfélaginu. Þannig gæti skapast sú tilfinning að fólk þyrfti að réttlæta ákvörðun sína um að halda áfram að lifa, í stað þess að slíkt væri sjálfsagður réttur hvers einstaklings.

Enginn á að þurfa að réttlæta vilja sinn til að lifa og enginn á að verða fyrir þrýstingi frá læknum, aðstandendum eða öðrum um að binda enda á líf sitt. Slíkur þrýstingur væri siðferðilega óásættanlegur og í andstöðu við grundvallarhugsunina að baki dánaraðstoð, sem byggist á sjálfsákvörðunarrétti einstaklingsins. Dánaraðstoð á að vera valkostur fyrir þá sem óska eftir henni af fúsum og frjálsum vilja og uppfylla ströng skilyrði, en aldrei eitthvað sem einstaklingur upplifir sig knúinn til að velja.

Þau sjónarmið hafa komið fram að lögleiðing dánaraðstoðar geti haft neikvæð áhrif á þróun og aðgengi að líknarmeðferð. Sumir telja að í löndum á borð við Holland, Belgíu, Ástralíu og Nýja-Sjáland sé líknarmeðferð ekki nægilega góð. Skortur á viðeigandi meðferð og stuðningi hefur orðið til þess að sjúklingar óska eftir dánaraðstoð, þótt þeir hefðu hugsanlega kosið að lifa lengur ef betri líknarmeðferð stæði til boða.

Í skýrslunni The 2010 Quality of Death Index: Ranking palliative care accross the world kemur fram að Holland, Belgía, Ástralía og Nýja Sjáland standi framarlega á heimsvísu þegar kemur að líknarmeðferð. Ástralía skipaði annað sæti listans, Nýja-Sjáland það þriðja, Belgía það fimmta og Holland það áttunda. Þessar niðurstöður styðja því ekki þá fullyrðingu að líknarmeðferð sé almennt lakari í löndum þar sem dánaraðstoð er heimil.

Þau sjónarmið hafa komið fram að dánaraðstoð og líknarmeðferð séu í grundvallaratriðum ósamrýmanlegar. Líknarmeðferð miðar að því að lina þjáningar, bæta lífsgæði og veita sjúklingum og aðstandendum stuðning við lífslok, án þess að flýta fyrir dauðastundinni. Dánaraðstoð felur hins vegar í sér að einstaklingur fær aðstoð við að binda enda á líf sitt að hans ósk. Þeir sem aðhyllast þessi sjónarmið telja því að markmið og hugmyndafræði þessara tveggja úrræða séu ólík og að erfitt geti verið að samræma þau innan heilbrigðisþjónustunnar.

Dánaraðstoð og líknarmeðferð þurfa ekki að vera andstæður heldur geta þær farið hönd í hönd. Markmið líknarmeðferðar er að draga úr þjáningum og bæta lífsgæði fólks með alvarlega sjúkdóma, en þrátt fyrir góða líknarmeðferð er ekki alltaf hægt að lina allar þjáningar. Í þeim tilvikum getur dánaraðstoð verið valkostur fyrir einstaklinga sem óska eftir henni og uppfylla tilskilin skilyrði. Dánaraðstoð getur þannig í ákveðnum tilvikum verið lokaáfangi í umönnun við lífslok, fremur en að koma í stað líknarmeðferðar.

Þau sjónarmið hafa komið fram að það sé ekki hlutverk lækna að leika Guð almáttugan. Sumir telja að með þátttöku í dánaraðstoð fari læknar út fyrir hefðbundið hlutverk sitt og taki sér vald yfir lífi og dauða sem þeim eigi ekki að vera falið. Samkvæmt þessum sjónarmiðum eigi hlutverk lækna fyrst og fremst að felast í því að lækna og líkna, en ekki að taka þátt í því að ákvarða dauðastund þeirra.

Læknar hafa nú þegar veruleg áhrif á líf og lífslok fólks. Þeir taka daglega ákvarðanir sem geta haft áhrif á lífslengd sjúklinga og hvenær lífi þeirra lýkur. Með lyfjagjöf, skurðaðgerðum og annarri læknismeðferð geta þeir lengt líf sjúklinga, en ákvarðanir um að takmarka eða hætta lífslengjandi meðferð geta einnig haft áhrif á dauðastund þeirra. Ákvarðanir sem varða líf og lífslok eru því nú þegar hluti af læknisstarfinu.

Þau sjónarmið hafa komið fram að umræða um dánaraðstoð hafi verið fremur takmörkuð á Íslandi og að málefnið hafi ekki fengið mikla athygli í opinberri umræðu. Sumir telja að ekki hafi farið fram nægilega víðtæk samfélagsleg umræða um dánaraðstoð, þau siðferðilegu álitamál sem henni fylgja og hvort rétt sé að heimila hana hér á landi.

Dauðvona einstaklingar og fólk sem býr við alvarlega líkamlega skerðingu hefur oft takmarkaða möguleika til að láta rödd sína heyrast. Þeir eru því ólíklegir til að mynda háværan hagsmunahóp. Af þeim sökum er hugsanlegt að meira fari fyrir þeim sem eru andvígir dánaraðstoð en þeim sem styðja hana. Umfang og sýnileiki umræðunnar endurspeglar því ekki endilega viðhorf eða þarfir þeirra sem málefnið snertir hvað mest.

Þau sjónarmið hafa komið fram að sjónarmið og hagsmunir aðstandenda hafi ekki fengið nægilega mikið vægi í umræðunni um dánaraðstoð. Það getur verið mikið áfall fyrir fjölskyldu og aðra nákomna þegar einstaklingur greinist með banvænan sjúkdóm. Ákvörðun hans um að óska eftir dánaraðstoð getur jafnframt vakið sterkar tilfinningar hjá aðstandendum, svo sem sorg, reiði, ótta og vanmáttarkennd. Sumir óttast að slík ákvörðun geti aukið á tilfinningalegt álag og þjáningar þeirra, ekki síst ef þeir eiga erfitt með að sætta sig við ákvörðunina eða eru henni ósammála.

Fyrir marga aðstandendur getur dánaraðstoð verið kærleiksverk, þar sem komið er til móts við einlæga ósk ástvinar um að fá að ljúka lífi sínu með reisn og í návist þeirra sem honum standa næst. Þótt ákvörðunin geti verið erfið getur það veitt aðstandendum huggun að vita að óskir ástvinarins hafi verið virtar og að þjáningum hans sé lokið. Í hollenskri rannsókn sem birtist árið 2003 kom fram að nánustu aðstandendur upplifðu að jafnaði minni sorgareinkenni og áfallastreitu en aðstandendur þeirra sem létust án dánaraðstoðar. Mikilvægur þáttur í sorgarferlinu var að geta kvatt ástvininn, undirbúið andlátið og rættopinskátt um yfirvofandi lífslok.

Þau sjónarmið hafa komið fram að alvarlega veikir einstaklingar og eldra fólk geti upplifað sig sem byrði á aðstandendum sínum, sérstaklega þegar þeir þurfa mikla umönnun og aðstoð í daglegu lífi. Sumir óttast að þessi tilfinning geti haft áhrif á ákvarðanir fólks um eigin lífslok og orðið til þess að það óski eftir dánaraðstoð, ekki eingöngu vegna eigin þjáninga heldur einnig til að hlífa fjölskyldu sinni við frekara álagi. Af þeim sökum hafa verið settar fram áhyggjur af því að slíkar ákvarðanir kunni að vera teknar vegna óbeins þrýstings eða sektarkenndar fremur en af sjálfstæðum og óþvinguðum vilja einstaklingsins.

Vissulega getur sú hætta verið til staðar að einstaklingur óski eftir dánaraðstoð vegna þess að hann upplifir sig sem byrði á aðstandendum sínum. Þess vegna er mikilvægt að læknar séu sérstaklega þjálfaðir í að meta ástæður að baki slíkum óskum. Með því að ræða ítrekað við sjúklinginn í einrúmi og kanna vandlega aðstæður hans og rök fyrir beiðninni er leitast við að tryggja að óskin sé sjálfviljug, vel ígrunduð og byggist á sjálfstæðri ákvörðun einstaklingsins, en ekki þrýstingi frá aðstandendum eða öðrum. Slíkt mat er mikilvægur þáttur í þeim öryggisráðstöfunum sem ætlað er að vernda einstaklinga í viðkvæmri stöðu.

Þau sjónarmið hafa heyrst að lögleiðing dánaraðstoðar gæti grafið undan trausti milli sjúklinga og heilbrigðisstarfsfólks. Sumir óttast að ef heilbrigðisstarfsfólki væri heimilt að grípa til aðgerða sem hafa það að markmiði að binda enda á líf sjúklinga gæti það skapað óvissu um hlutverk þess og dregið úr trausti almennings til heilbrigðisþjónustunnar. Þá hafa einnig verið settar fram áhyggjur af því að slík heimild gæti skapað hættu á misnotkun, sérstaklega þegar um er að ræða einstaklinga í viðkvæmri stöðu.

Þeir sem styðja lögleiðingu dánaraðstoðar telja að skýr lagarammi veiti betri vernd en núverandi bann, þar sem hætta er á að dánaraðstoð fari fram án lögbundins eftirlits. Með því að móta vandaða starfsumgjörð og eftirlit sé hægt að draga úr hættu á misnotkun. Leggja þurfi sérstaka áherslu á að tryggja að ákvörðun um dánaraðstoð byggist á upplýstri, sjálfviljugri og vel ígrundaðri ósk sjúklings, án þrýstings frá öðrum. Þótt slíkar öryggisráðstafanir geti ekki útilokað alla áhættu geti þær stuðlað að auknu gagnsæi og vernd þeirra sem óska eftir dánaraðstoð.

Þau sjónarmið hafa komið fram að ósk um dánaraðstoð geti meðal annars sprottið af löngun til að komast undan erfiðleikum, þjáningu og sorg sem eru hluti af mannlegri tilveru. Þeir sem aðhyllast þessi sjónarmið leggja áherslu á að þjáning sé óhjákvæmilegur hluti lífsins og að það að takast á við erfiða reynslu geti stuðlað að persónulegum þroska, auknum skilningi og nýrri sýn á lífið. Því telja þeir að þótt þjáning geti verið mikil og erfið sé hún ekki endilega ástæða til að binda enda á lífið, heldur mikilvægt að veita fólki stuðning við að takast á við hana.

Mikilvægt er að gera ekki lítið úr óskum einstaklinga sem glíma við ólæknandi sjúkdóm og óbærilegar þjáningar sem ekki er hægt að lina með fullnægjandi hætti. Þótt erfið lífsreynsla geti stundum stuðlað að persónulegum þroska er ekki hægt að ganga út frá því að þjáning hafi slíkan tilgang fyrir alla. Fyrir þessa einstaklinga getur óskin um dánaraðstoð snúist um að fá að ákveða eigin lífslok, varðveita mannlega reisn og forðast frekari þjáningar eða skerðingu á lífsgæðum. Þá skiptir einnig máli að geta kvatt ástvini.

Þau sjónarmið hafa komið fram að óskir tiltölulega fámenns hóps um dánaraðstoð eigi ekki að leiða til breytinga á lögum sem gætu haft áhrif á samfélagið í heild. Þeir sem aðhyllast þessi sjónarmið telja að þótt aðeins lítill hluti þjóðarinnar myndi nýta sér dánaraðstoð gæti lögleiðing hennar haft víðtækari áhrif, meðal annars á viðhorf samfélagsins til lífs og dauða, stöðu einstaklinga í viðkvæmri stöðu og hlutverk heilbrigðisþjónustunnar. Því sé mikilvægt að hagsmunir og sjónarmið samfélagsins alls séu höfð til hliðsjónar við ákvörðun um hvort heimila eigi dánaraðstoð.

Þeir sem styðja dánaraðstoð leggja til að hún verði mannúðlegur valkostur. Lögleiðing myndi ekki fela í sér skyldu fyrir neinn til að nýta sér úrræðið. Þeir sem eru andvígir dánaraðstoð gætu áfram verið það og kosið að nýta sér ekki úrræðið, án þess að sú afstaða þyrfti að takmarka sjálfsákvörðunarrétt annarra. Ekki er ekki um að ræða óskir fámenns minnihlutahóps. Samkvæmt könnun sem Maskína framkvæmdi fyrir Lífsvirðingu árið 2026 voru 73,3% svarenda hlynntir eða frekar hlynntir dánaraðstoð, á meðan aðeins 9% voru frekar eða mjög andvígir.

Þau sjónarmið hafa komið fram að lögleiðing dánaraðstoðar geti leitt til þess að hún verði veitt við fleiri aðstæður en upphaflega var gert ráð fyrir. Sumir óttast að skilyrði fyrir dánaraðstoð verði með tímanum túlkuð með rýmri hætti eða að þrýstingur myndist á að ná til fleiri hópa sjúklinga. Þá hafa einnig verið settar fram áhyggjur af því að læknar kunni að ganga lengra í framkvæmd dánaraðstoðar en lög og reglur heimila og að eftirlit með framkvæmdinni verði ekki nægilega öflugt til að koma í veg fyrir misnotkun.

Reynslan frá Hollandi bendir ekki til þess að fjölgun tilvika dánaraðstoðar hafi leitt til þess að læknar bindi oftar enda á líf sjúklinga án þess að þeir hafi óskað eftir því. Þótt hlutfall andláta af völdum dánaraðstoðar hafi aukist frá því að lög um dánaraðstoð tóku gildi 1. apríl 2002 hefur hlutfall tilvika þar sem læknar bundu enda á líf sjúklinga án skýrrar beiðni þeirra lækkað. Samkvæmt hollenskum rannsóknum voru slík tilvik 0,8% allra andláta árið 1990 en 0,3% árið 2015.

Þau sjónarmið hafa komið fram að lögleiðing dánaraðstoðar í Hollandi kunni að hafa skapað óöryggi meðal hluta eldra fólks. Sumir hafa lýst áhyggjum af því að aldraðir einstaklingar óttist að leggjast inn á sjúkrahús eða flytja á hjúkrunarheimili af ótta við að líf þeirra verði stytt án samþykkis þeirra. Samkvæmt þessum sjónarmiðum gæti slíkur ótti grafið undan trausti eldra fólks til heilbrigðisþjónustunnar og skapað óvissu um hvort óskir þess og sjálfsákvörðunarréttur verði virt við lífslok.

Tölur frá Hollandi sýna að langflestir fá dánaraðstoð heima. Árið 2025 fengu tæplega 77,4% dánaraðstoð í heimahúsi, 10% á hjúkrunar- eða dvalarheimili, 8,5% á líknardeild og aðeins 2,3% á sjúkrahúsi. Mikilvægt er jafnframt að hafa í huga að samkvæmt hollenskum lögum er dánaraðstoð aðeins heimil að skýrri, sjálfviljugri og vel ígrundaðri beiðni sjúklings. Læknir getur því ekki tekið ákvörðun um að veita dánaraðstoð að eigin frumkvæði.